اشعار

چهل شب، چهل شب، چهل شب شهامت            چهل شب، به چله، فقـط تیر غیرت

چـهـل شـب اذا جـاء ... انّـا فـتـحـنـا            چـهـل شـب تـوکـل، تــوسـل، تــولا

چهـل شب، دلـیـرانه در قـلب میدان            یکی پـشت لانچـر، یکی در خیابان

چهل شب وطن، گشت یک جان و یک تن            زن و مـرد، گُـردآفـریـد و تـهـمـتـن

چهل شب وطن، عشق، ایمان، خدا شد            وطن دشت غیرت، وطن کربلا شد

چهـل شب عـزای تو، شد انـتـقـامت            وطن گشت مبعـوث، مبعـوث نامت

چهل شب گذشت و تو بودی و دیدی            چـه مـردانـی از مـردمـت، آفـریدی

بـه پـای دلـیـران، سـرِ دیـو خـم شد            به پـابـوس ایـران، تـل‌آویـو خـم شد

جـهــان دیــد آزادگــان جــهــانــیــم            غـیـوریـم، کـوهـیـم، فـخـر زمـانـیـم

کـنون با شهـیدان به میدان نظر کن            به پرچم، به مردم، به ایران نظر کن

به قـله، ببـیـن مـردمـانی که گـفـتـی            همان شد، همان شد، همانی که گفتی

چهل شب است شدم کوچه‌گرد، می‌بینی؟            شدم شکسته ازین کوه درد، می‌بـیـنی؟

کسی که مثلِ تویی را ز دست داده دگر            چه ترس دارد ازین جنگ‌ها؟ بگو آخر

چهل شب است که باریده آسمان با من            چه کرده‌ای تو به این ماتم گران با من!

شـبــیـه مــوجـم و آرام نـاپــذیــر شــدم            شـبـیـه طـفـل یـتـیـمـم، بهـانـه‌گـیر شدم

چـقـدر طعـنه شـنـیدی فقـط دعا کردی            برای تک‌تک ما گـریـه بی‌صدا کردی

هـنوز بـاورِ من نیست، بی هـوا رفـتی            مرا به قله رساندی، خودت کجا رفتی؟!

پس از فراق تو با گریه "فتح" می‌خوانم            فقط به عشق ظهور است زنده می‌مانم

همیشه تا فرج یار، شیعه دلخـون است            بهای خون تو پایان قومِ صهـیون است

غریب رفـتی و گرچه به غـم گرفـتارم            ولـی امـیـدِ مـصـمـم به رجـعـتـت دارم

تـمـام می‌شـود این روزهـای تـنـهـایـی            به پشت حضرت صاحب زمان تو می‌آیی

خـودت بـزن بـه دل من نـهـیـب را آقـا            بـخـوان روایـت یـابـن الـشـبـیب را آقـا

شهـید روز دهـم! از شـهـیـد روزِ دهـم            بخوان و دم بزن از روزِ سینه‌سوزِ دهم

بـگـو وحــیـد، رهـا شـد بـرادر زیـنـب            بگو که تشنه زمین خورد در بر زینب

امان ز خنجر شمر و امان از آن حربه            زد از قـفـا به لجـاجـت دوازده ضـربه

همین که شمرِ حرامی ز سینه پائین رفت            سری که از همه سر بود، بین خورجین رفت

با آن که ز سعی تو جهان‌گیر شدیم            در رزم و جهاد، هم‌چنان شیر شدیم

در سوگ تو ای امام مظلوم و شهید            چل سال به یک چلّه همه پیر شدیم

سیدهاشم وفایی

یک چله گذشت و داغ‌داریم هنوز            در مـاتـمِ یـار، بی قـراریـم هـنوز

صد داغ، به دل نشسته و نشکستیم            در کار نـظـام، پـایِ کـاریم هنوز

سیدروح الله مؤید

بی روی تو عید فطر و نوروز گذشت            از سـیـنۀ ما آه جگر سوز گذشت

ما قـدر چـهـل سال عـزادار شدیم            از رفتنت ای دوست چهل روز گذشت

محمدجواد جلالی

با پرچم ایران، همه مأنوس شدیم            ما دست به دستِ نور، فانوس شدیم

از صبح شهادتت چهل روز گذشت            یعنی که چهل شب است مبعوث شدیم

‌سارا رمضانی

لبـریـز شده جان و جهانم از درد            هرگز نشود داغ تو در دل‌ها سرد

تا صبح ظهـور منـتـظر می‌مـانیم            با لشکـر یـاران شـهـیـدت برگرد

فاطمه نانی‌ زاد

یک روز دوباره به جهان می‌آیی            با نـیـت حـذف ظـالـمـان مـی‌آیـی

من مطمـئنم روز ظـهـور منـجی،            با حضرت صاحب الزمان می‌آیی

سجاد شرفخانی

دلـتنگ تو و صبح مـلاقـات توأیم            دلــدادۀ مـنــطـق اشــارات تـوأیـم

از خون امام خود نخواهیم گذشت            ما پرچم سرخ «یا لثارات» توأیم

سیدعلیرضا شفیعی

از برکت خون اوست رؤیای وطن            آرامـش مـرزهـای زیـبـای وطـن

سـید عـلی خـامـنـه‌ای خواهد ماند            در قــصـهٔ مـادران فـردای وطـن

محمدرضا شفیعی

بر عـهد تو و دعـوت تو می‌مانیم            مـاتـم‌زده در حـسرت تو می‌مـانیم

رفتی و دلم شکست؛ برمی‌گـردی            ما منـتـظـر رجـعـت تو می‌مـانـیم

محسن علیخانی

سخت است وطن موکب ماتم شده باشد            عیـدانه ما فـرق کـنـد؛ غـم شـده باشد

سخت است که مجبور شوی راست بگیری            قد و کمری را که ز غـم خم شد باشد

سخت است سر شب رمضان باشد و ناگاه            چون صبح شود ماه محـرم شده باشد

از داغ جگرسوزتر آن است که آن را            از اول شب هـلهـلـه مـرهـم شده باشد

ای وای از آن دل که خـبر پشت خبر            باز با موج غم و درد دمادم شده باشد

سخت است یتیمی به خدا داغ بزرگ است            هرچند که فرزند تو محکـم شده باشد

در خواب نمی‌دیدم از این دست پریشان            من باشم و سوگ تو فـراهم شده باشد

ای کاش که بـیـدار شوم باز تو باشی            بی آنکه نخی مو ز سرت کم شده باشد

تو زنده ای و باز دل ما به تو قرص است            بگـذار که دنـیا هـمه درهـم شده باشد

نـامـش بـلـنـد بـاد که مانـند دلـبـرش            لب تشنه بود و غرقه به خون گشت پیکرش

یادآور دمی‌ست که فرق علی شکافت            گویا حسین بر سر نی می‌رود سرش

فرعونیان ز مشت گره کرده‌اش ملول            لـرزیــد کـاخ ظـلــم ز الله اکــبــرش

نیکـان روزگـار و دلـیـران کـارزار            پیـوسـته‌اند از همه دنـیا به لشکـرش

سروی که سروها همه تعظیم می‌کنند            چون چـشم می‌برند به قـد صنوبرش

یـاری کـز او نـمـونه‌ دیگر نـدیـده‌ایم            واحـسـرتـا اگر که نـبـیـنـیم دیگـرش

خونش بزرگ بود و بزرگی به جا گذاشت            تاریخ می‌نویسد از این خون به دفترش

بـاید فـرزدقـی بـنـویـسـد قـصـیـده‌ای            من کیستم که شعر بگویم به محضرش؟

کو محتشم که مرثیه‌ای تازه سر کند؟            دعبل بیا و شعر بخوان در برابرش

آن پیر می‌فروش که مست حسین بود            ای کاش ساغری زده بودم به ساغرش

روزی در این مقام چو روز حسین نیست            شامی شبیه شام غـریـبان خـواهرش

مـا وارثـان خـون گـلـویـی بـریـده‌ایم            جان‌ها فـدای عطر ضریح معطرش

وین ملـتی که خـامنه‌ای بود امـید او            اینک دوباره خـامنه‌ای باد رهـبرش

چهـل روز است از غـم بی‌قـرارم            چهل روز است جان در تن ندارم

چگـونه مـانـده‌ام مـن زنـده بی‌تـو            از این بـخـت سـیـاهـم شرمـسارم

ناصر زاعی

چـهـل روزِ ز غــم لـبـریـز دردم            ز داغت لحظه لحظه کـوچه‌گردم

تـوان مـانـدن جـان در بدن نیست            به ظاهر زنـده‌؛ امّا جـسـم سـردم

ناصر زارعی

چهل روز است من از داغ هجران            به هر روز به هر شب در خیابان

سـراپـا بـغـض و فـریادم ز داغت            شرر دارم به جان چون شمع سوزان

ناصر زارعی

چهل روزِ که روح از پیکرم رفت            چسان باور کـنم که رهـبرم رفت
ندارد سـیـنه گـنجـایش به این غـم            بیا ای مرگ که آب از سرم رفت

ناصر زارعی

صدایش را در این شب‌ها شنـیدیم            که بار غـم به دوش خود کـشیدیم

بگو باران بخـوانـد روضه‌اش را            چـهـل روز اسـت آقـا را نـدیـدیـم

مجتبی رافعی

چهل روزِ که دلگـیریم هر صبح            دچـار داغ تـقـدیـریـم هـر صـبـح

بــه یــاد خــنــده‌هــای آخــر تــو            چهل روزِ که می‌میریم هر صبح

محمد مرادی

چهل شب جـانـمان از غـم لـبالب            چهـل شب اسـوهٔ ما صبـر زینب
خــدا مـی‌دانــد و دلــتــنـگـی مــا            چه‌ها بر ما گذشته این چهل شب
مبین اردستانی

غـم او معـنی غـم را عوض کرد            شعـار اهـل عـالـم را عوض کرد

غمی که پر شد از شوری حماسی            نـگـاه ما به مـاتـم را عـوض کرد

حساب اهـل دنیـا را به هم ریخت            چنانکه زلـزله، بم را عوض کرد

چهل روز است داغی در دل ماست            که جای زخم و مرهم را عوض کرد

ببین از چشممان سیلی است جاری            که نام اشک نم نم را عوض کرد

مگـر که می‌شـود با سایـۀ جـنگ            مسیر نسل رستم را عوض کرد؟!

مگـر که می‌شـود با یک تـلـنـگـر            شکوه کوه محکم را عوض کرد؟!

کـمـیم اما خـداونـدی که با ماست            خودش معنای این کم را عوض کرد

پس از او پرچمش دست من و توست            عـلـمـداران پرچـم را عوض کرد

ای سرو! سایه‌سار تو را هیچ‌کس نداشت            آرامش و وقـار تو را هیچ‌کـس نداشت

در قـحـطی یقین و شـبیـخون خـستگی            ایـمان اسـتـوار تو را هـیچ‌کـس نداشت

هر سوی این دیـار گـهـرخـیـز پاک را            گشتم ولی عـیار تو را هیچ‌کس نداشت

در عزم، هم‌رکاب تو عالم به خود ندید            در رزم، پشتکار تو را هیچ‌کس نداشت

هم بـی‌شـمـار دشـمـن بـدخـواه داشـتـی            هم خیل دوستدار تو را هیچ‌کس نداشت

عمری در اوج بودی و مظلوم زیستی            هرچـند، اقـتـدار تو را هیچ‌کس نداشت

مـانـنـد آبــشـار روان از سـتــیـغ کــوه            چشمان اشک‌بار تو را هیچ‌کس نداشت

جز کـشـته‌گـان تـشـنه‌لب دشت کـربـلا            اصحاب جان‌نثار تو را هیچ‌کس نداشت

در انتخاب راه سعـادت به مرگ سرخ            عزم حـسـین‌وار تو را هیچ‌کس نداشت

می‌رسد از سنگر فـرمـاندهی فرمان او            همچـنان هـستـیم با هم بر سر پیـمان او

ما چه خوشبخـتیم با آقا معاصر بوده‌ایم            می‌وزد عطر ظهور از سرخی دوران او

باز هم میدان به میدان ما حماسه ساختیم            خیره شد چشم جهان از غرّش شیران او

آیه‌های مؤمـنون تفـسیر شد این روزها            اقـتــدا دارنـد مـردم بــاز بـر ایـمـان او

یاد باد آن صوت و لحنِ آیه‌های فتح و نصر            کی رود از خاطر ما خواندن قرآن او؟

مژدۀ پیروزی حق را نسیم آورده است            بیشتر از پیش غـوغا می‌کند طـوفان او

نیل می‌بـلعـد دوباره لشکـر فـرعون را            وعـدۀ حق را محـقـق می‌کـنـد ایران او

بهتر از جان بود و حالا در مسیر روشنش            عهـد می‌بـنـدیم یک‌بار دگـر با جـان او

ای شهیدانی که دورش حلقه می‌بندید! کاش            جای ما هم بوسه بنـشانـید بر دستان او

کاسۀ صبرم پُر از آه است بعد از رفتنت            دست قلب از نبض کوتاه است بعد از رفتنت

گوش کن اشک مرا! آه ای دلیل زندگی!            گریه از حال من آگاه است بعد از رفتنت

با شهادت روزه‌ات افطار شد ای تشنه لب!            آه! خیلی روضه جانکاه است بعد از رفتنت

قطره قطره خـونِ تو ای آیت الله شهـید!            بی‌گمان یک آیت الله است بعد از رفتنت

ای علمدار سحر! برخیز و پرچم را بگیر            آسمان یک بغض بی ماه است بعد از رفتنت

به عکست خیره ماندم، با نگاهت گفتگو کردم            شب شعری که دیگر نیست را هی آرزو کردم

خبرها راست می‌گویند؟ آیا رفته‌ای دیگر؟            دلم را با چه حالی با حقیقت روبه‌رو کردم

تو را پرسیدم از خواب و خیال نوجوانی‌هام            تو را در خاطرات کودکی‌ها جستجو کردم

به میدان آمدم با اشک، با خون، با جنون، با شعر            همه داروندارم را برای جنگ رو کردم

به عکست خیره بودم، مادرم نم‌‌نم صدایم زد:            «لباس مشکی و شال عزایت را اتو کردم»

گرچه رفته‌ست علمدار، علم هست هنوز            کور شو چشمِ حرامی! که حرم هست هنوز

خونِ این مرد به‌ ما جـانِ دوچندان بدهد            یادِ این مـرد به‌ما جـرأتِ طـوفـان بدهد

عشق و ایثار و شرف داد به‌ما تعلیم، او            دشمنـش هر غـلطی کرد نشد تسلیم، او

رویـتـان بـاد سـیــه طـایـفـۀ گـمـراهـی!            رهـبرِ ما نه بَدَل داشت نه مـخـفی‌گاهی

آی ایـران حـسـیـنـی! نـبـری از یــادش            کـه فــدایــیِ وطــن شـد نــوۀ نــوزادش

نهـراسـیـم، خـدا یـاورِ ما هـست هـنـوز            دستِ مجروحِ پدر بر سرِ ما هست هنوز

زحمتت رفت هدر، آی سگِ زرد! بسوز            مثلِ مولاش عـلی، سیدِ علی شد پـیروز

شب‌به‌شب شیردلان در دلِ میدان هستند            گرچه از داغِ پدر سخت پریشان هستند

وای از این خشم که غرنده‌تر از سجیل است            ذکرِ طوفانیِ ما مرگ بر اسرائیل است

بیمی ز طوفان نیست وقتی ناخدا هست            سیدعـلی رفته‌ست، سیدمجـتـبی هست

باشد عصا در دست یک موسای دیگر            لطـف خـدا تا آخـر این مـاجـرا هـست

نـابـود خــواهـد شـد سـپــاه کـفــر امـا            جـمـهـوری اسـلامی ایـران ما هـسـت

خون شهـیدان ضامن این انقلاب است            «ثُمّ استقاموا» بعدِ «قالوا ربّنا» هست

سـر تـا به پـا زخـمـیـم اما اسـتـواریـم            در مکـتب ما «الـبلاءُ لـلـولا» هـست

ما را نـتـرسـانـید از مرگ و شهـادت            «قالوا بلی» گفتیم بر هرچه بلا هست

«هـیهـات مـنّا الـذله» از لـب‌ها نیـفـتـد            تا در سر ما شـور رزم کـربـلا هست

هر چند که از داغ تو دریای غم‌یم            شمـشـیر فـرو رفـته به قـلب ستم‌یم

تا لحـظۀ انتـقـام از آن خانۀ سـست            چون مشت‌گـره‌کردۀ تو پشت هم‌یم

************

در سـایـۀ اقـتـدار تـو، ایـران است            با عشق تو در سینۀ ما، ایمان است

از شکـل شهـادتت جهـان فـهـمـیده            در مشت‌گره‌کردۀ تو طـوفان است

************

در قـلب جهـان نـور فـراگیر تویی            در سـینۀ شب، تیـغۀ شمـشیر تویی

با دست تو مرگ کـفـر تقـدیر شده            ای مشت‌گـره‌کرده که تکـبیر تویی

************

این خاک همان شکوه مادر زادی‌ست            هـمـواره پُـر از زمـزمۀ آبادی‌ست

روزی که شهـیـدتـر شدی فهـمیدیم            در مـشـت‌گـره‌کـردۀ تو آزادی‌ست

************

پـشت سر خود حـماسه‌ها داشته‌ای            از چهـرۀ کـفـر، پـرده برداشـته‌ای

امضای تو پای مرگ دشمن زده شد            ای مشت‌گره‌کرده کرده چه گل کاشته‌ای!

************

میراث تو در قلب وطن توحید است            یـاد تو پـر از زمـزمـۀ امـیـد است

هنگـام شهـادتـت جهـان روشن شد            در مشت‌گره‌کردۀ تو خورشید است

************

نابـودی آن قـوم خـبیث آسان است            آن قوم که نام دیگرش شیطان است

حس می‌کـنم آیۀ « سیـصلی نـاراً»            در مشت‌گـره‌کـردۀ تو پنهـان است

شب‌های فراق تو چه جانکاه گذشت            تا چـشـم بهـم زدیـم، نـاگـاه گذشت

خـالی شده آسـمـان من از مـهـتاب            ای ماه! ز رفتن تو یک ماه گذشت

محمد طه مؤمنی

مرد است، ببین! شهادتش هم غوغاست            او پـرچـم ایـسـتـادهٔ عـاشـوراسـت

در مشت گره کردۀ آن کوه، هنوز            فـریاد بـلـندِ مرگ بر آمـریکـاست

میلاد عرفان پور

داغی که به قلب ما نهادی، کم نیست            زخمی شده است قامت اما خم نیست

نـابـودی کل صـهـیـون و آمـریکـا            جـبـران نـخ عـبـای آقـا هم نیـست

داود رحیمی

چون عهد قدیم تو، دلت محکم بود            در هر غم و غصه دیدنت مرهم بود

ای راه تو و رسم تو مانـند حـسین            نام تو «شهید» در کنارش کم بود

محمدرضا‌ شفیعی

هـر چـنـد بــلا پـشـت بـلا مـی‌آیـد            یـک روز امـام عـصـر مـا می‌آیـد

غم نیست ستاره‌های ما را بکـشند            خـورشـیـد پس از سـتاره‌ها می‌آید

مریم بسحاق

ای دفـتر کار تو، همان سـنگـر تو            جـانـم بـه فـدای پـیـکـر پـرپـر تـو

هـیهـات! که زیر بار ذلـت بـرویم            سـوگـند به مـشـت لحـظـۀ آخـر تو

سمانه خلف‌ زاده

بنگر به قـیام سـرخ آن سرو رشید            با ظلم نکرد بیعـت و گـشت شهـید

از مشت گـره کـردۀ او روشن شد            سر داد و نداد دست در دست یزید

محمود حبیبی کسبی

هرکسی دارد مرید و هرکسی دارد مراد            ما به نسل حـیـدر کـرار داریم اعـتـقـاد

کم اگر هستیم و تنها، باز بی‌شک غالب است            قدرت ایـمـان مـا بـر لـشـکـر ابن زیـاد

داغـدار آن ابـر مـردیـم که مثل حـسـین            «نه» به بیعت گفت و عمری پای قولش ایستاد

بارها می‌گفت راهی نیست تا فتح الفتوح            در مـسـیر قـله باید رفـت، بـاید وا نـداد

سرو بود و سرو ماند و شد پناه مردمش            زیر رگـبار شعـار زنـده باد و مرده باد

فاتح دنیاست بی لشکرکشی آن مرد که            در درون سیـنۀ مسـتضعـفان دارد ستاد

نقشۀ پیروزی ما را چه خوش ترسیم کرد!            در همان مشت گره کرده است، یعنی اتحاد

سرخ است افق، خون تو پاشیده بر افلاک؟            یا پرچم صبح است همین پیرهن چاک؟

دیـدیم شبـیـخـون زده بر شـام پـریـشان            والصبح که جاری شده بر آن لب عطشان

ما را غـم تو کـشت و حـیـات ابـدی داد            وآن مشت گره کرده که شد جرأت فریاد

لا گـفـتی و الّا شدی ای قـامت توحـید!            ای خون تو جوشنده‌تر از چشمهٔ خورشید!

یادی‌ست پُـر از زمزمه و خاطره یادت            محـبوب شهـیدانی و معـشوق شهـادت!

ای چشمهٔ بی‌تاب حیات، ای عطش سرخ!            دل برده‌ای از آب حیات، ای عطش سرخ!

عـشاق تو دلـتـنـگ‌تـرین لـشکـر عـالـم            آواز «لـــثــارات » بـــرآرنـــد دمـــادم

کِی تن به سـتم‌ می‌دهد و دست به اَعـدا            نسلی که تو را دید و شنید از تو رجزها:

بیعـت نکـنـد مـثـل من و دست یـزیـدی            رفتی و چنین گـفت شهـیدی به شهـیدی

ای خون تو جوشنده‌تر از چشمهٔ خورشید            یورِش ببر اینک به شب خـستهٔ تـردیـد

مـا پـا به رکـابـیـم پـدر! تـا بـرسـد یـار            ای رجـعـت تو ناب‌تـرین لحـظهٔ دیدار!

آقـای من! که از قـفـس تن رهـا شدی            با خون وضو گرفتی و حاجت‌روا شدی

چشم تو صبح بود شبِ غـم‌گـرفـته را            هر جا سکوت بود، صدای رسا شدی

نور خدا به چهـرۀ ماهت نشـسـته بود            بر کـشـتی شکـسـتـه‌دلان نـاخـدا شدی

تـنـهـا پـنـاهـگـاه تو، سـجـادۀ تـو بـود            از این‌ مسیر راهی کـرب و بلا شدی

رفـتی به آسـمـان شهادت، حـسـین‌وار            همچون سـتاره، روشنِ بی‌انتهـا شدی

دیدار با امام و شهیدان چه دیـدنی‌ست            همراه جمع عشق، دعـاگـوی ما شدی

عـمری قـرار بود فـدایت شـویم، آه...            اما خـودت به خـاطـر ایران فدا شدی

آتـشـفـشان از سـیـنه‌ها برپـاست آقا            از داغ تو در جان ما غوغاست آقا

پنهان شدی از چشم‌ها، هر لحظه اما            سیـمـای تو در قـاب دل پیداست آقا

رفـتـی عـلـمـدار وطـن، اما نیـفـتـاد            پـرچـم به دست مـلـتـت بـالاست آقا

اوضاعِ دنیا بعد تو دیگر به‌هم ریخت            حـیران ز بعـد رفـتـنت دنیـاست آقا

آتـش زَنَـد بر دودمـان کاخِ شیـطان            داغ تـو دامنـگـیـر آمـریکـاسـت آقا

هر‌ اشک ما موشک شده تا قلب صهیون            فردای پیـروزی به دست ماست آقا

رفتی ولی بیش از گذشته میهـن تو            چـشم انـتظـار مهـدی زهـراست آقا

بعد از تو ما را همدمی جز چشمِ تر نیست            برخیز از جا و بگو وقتِ سفر نیست

تو آرزویت را بغـل کردی و رفـتی            ما را ولی در دل به‌جز داغ و شرر نیست

یک عمر پایِ عزّت این خاک ماندی            گشتیم دیدیم از تو «کشوردوست»تر نیست

مشتی گره کردی و فهماندی به عالم            جز شیعۀ مولا کسی مردِ خطر نیست

ای جانِ ما قـربانِ قـرآن‌خـوانـدنِ تو            قربان آن صوتی که بین ما دگر نیست

برخیز، برگرد و بگو ما خواب دیدیم            دیگر کسی بعد از تو دلتنگِ سحر نیست

رفتی ولی خونِ تو جاری در رگِ ماست            از ناامـیدی در وجـود ما اثـر نیست

حیف تو بود آقا که در بستر بمیری            آری مریدِ مرتضی اهلِ ضرر نیست

بعد از عـلی سـربازِ راهِ مجـتـبـائـیم            مائیم و فرمانِ پسر؛ گرچه پدر نیست